Wniosek o wpisanie „Barbórki i tradycji górniczych”, który został wysłany do Sekretariatu 26 marca 2024 roku będzie rozpatrywany w bieżącym roku. Na stronie UNESCO zamieszczono dokumentację wniosku zarejestrowanego pod numerem 2256. To oznacza, że wniosek będzie procedowany w tym roku. Na przełomie listopada i grudnia powinien ukazać się oficjalny wpis na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. W środę 4 lutego br. w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu odbył się briefing prasowy, podczas którego przedstawiono aktualne informacje na temat realizacji wniosku. W dzisiejszym spotkaniu udział wzięli: Iwona Mohl – dyrektor MGB, dr Beata Piecha-van Schagen – kierowniczka Działu Historii MGB, która napisała wniosek, tłumaczyła dokumenty i koordynowała całość prac, Mirosław Kaszuba z Fundacji Kultura i Tradycje Górnicze (depozytariusz) oraz Zbigniew Pawlak – Przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (depozytariusz).
Iwona Mohl – dyrektor MGB:
Barbórka wraz ze wszystkimi tradycjami i cała sfera duchowa wokół zawodu górniczego powinny zostać zachowane. To jest to ogromne dziedzictwo niematerialne, dziedzictwo całej ludzkości, i jako takie powinno zostać wpisane na listę UNESCO.
Prace nad sporządzeniem wniosku trwały kilka lat. Zaangażowane w nie były grupy górnicze z Polski, Austrii i Luksemburga. To górnicy węgla kamiennego z Górnego Śląska i Wałbrzycha, górnicy soli z Bochni i Wieliczki, potomkowie górników rud z Tarnowskich Gór i górnicze orkiestry dęte z Górnego Śląska; a także górnicy rud metali, węgla i magnezytu z Karyntii i Styrii, górnicy rud żelaza, miedzi i łupków z Luksemburga.
Dr Beata Piecha-van Schagen – kierowniczka Działu Historii MGB, która napisała wniosek, tłumaczyła dokumenty i koordynowała całość prac:
Wniosek składają depozytariusze tradycji Barbórki górników górnictwa węglowego na Śląsku i Wałbrzychu, tradycji kulturowych tradycji górniczych orkiestr dętych również na Górnych Śląsku, tradycji związanych z kultem św. Barbary w Tarnowskich Górach oraz górnicy z Bochni i Wieliczki (wraz z kultem św. Kingi). Założeniem wpisu jest poczucie dumy. Dumy z pielęgnacji języka, zwyczajów, obrzędów… Chodzi o to, żeby cały świat wiedział o tym, że oni tę dumę czują. Sam wpis w rejestrze to ogromne zobowiązanie do ciężkiej pracy, ponieważ częścią wniosku jest wskazanie ochrony tej tradycji.
We wniosku czytamy m.in.: „Uroczystość św. Barbary, patronki górników, przypada 4 grudnia. Coroczne obchody obejmują uroczystości religijne i świeckie dla górników i oraz społeczności lokalnych w miejscowościach górniczych i pogórniczych. Górnicy noszą uroczyste mundury lub stroje robocze i organizują publiczne przemarsze przez miejsca, w których pracują, wraz z przedstawicielami społeczności, stowarzyszeń, władz lokalnych. (…) Kultura górnicza obejmuje również socjolekt służący do komunikowania się podczas pracy oraz wyrażania więzi międzyludzkich i emocji. Jego najczęstszym przejawem są pozdrowienia używane w każdym kraju: »Szczęść Boże!«, »Glück Auf!«, »Gléck Op!«. Powszechność socjolektu przyczyniła się do powstania folkloru słowno-muzycznego. Tworzenie nowych pieśni i modyfikacja istniejących są częścią codziennych i świątecznych tradycji”.
Mirosław Kaszuba z Fundacji Kultura i Tradycje Górnicze (depozytariusz):
Zdajemy sobie sprawę, że następuje dekarbonizacja ale chcielibyśmy ocalić orkiestry górnicze, które są symbolem naszego regionu. Tym bardziej, że w ciągu minionych prawie 150 lat orkiestry mocno się zakorzeniły w kulturze i tradycji Śląska. Kiedyś w orkiestrach grali tylko amatorzy, teraz przychodzą osoby, które skończyły średnią szkołę muzyczną, czy nawet Akademię Muzyczną. Przychodzą z ciekawości, bo kiedyś grał w tej orkiestrze dziadek czy ojciec…
Zbigniew Pawlak – Przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (depozytariusz):
Bractwo św. Barbary – patronki dobrej śmierci powstało w Tarnowskich Górach w 1721 roku, co zostało potwierdzone bulla papieską z 1747 roku (którą mamy w mieście). Kontynuujemy więc, to co zapoczątkowali nasi przodkowie. Z dumą podkreślamy, że kult świętej rozpoczął się w Tarnowskich Górach.
Wniosek napisała, tłumaczyła dokumenty i koordynowała całość prac dr Beata Piecha-van Schagen z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, która od 2019 roku, pracując wówczas w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, była koordynatorką całego przedsięwzięcia. Z ramienia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego nad przebiegiem prac czuwała Joanna Cicha-Kuczyńska Radca Ministra ds. UNESCO.
fot. Klara Puzoń