Choć prace wykopaliskowe wokół kościoła św. Wojciecha w Bytomiu już się zakończyły, archeolodzy wciąż odkrywają jego tajemnice. Zakupiony przez Muzeum Górnośląskie sprzęt rzuca nowe światło na średniowieczną historię miasta. Dzięki bowiem przenośnemu spektrometrowi możliwe są szybkie i bezinwazyjne analizy cennych dla dziejów miasta zabytków znalezionych podczas badań. Po prześwietleniu ich promieniami rentgenowskimi powstał precyzyjny opis pierwiastków, z których zostały wykonane, pozwalający ustalić datę ich pochodzenia. To z kolei otwiera drzwi do kolejnych badań, które pomogą lepiej poznać życie codzienne, rzemiosło i kontakty handlowe dawnych mieszkańców Bytomia. Historia nabiera tu nowego blasku – dosłownie i w przenośni.

Przypomnijmy, jakie artefakty udało się znaleźć podczas prac wykopaliskowych prowadzonych przez archeologów z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu:

• barwne kafle piecowe, w tym wyjątkowy egzemplarz ze św. Jerzym i smokiem datowany na początek XVI wieku,
• srebrne monety i metalowe okucia ksiąg, w tym dwa bogato zdobione fragmenty z wysoką zawartością cynku – być może jedne z pierwszych prób produkcji mosiądzu na Śląsku.

Dużym zaskoczeniem, już na wstępnym etapie opracowania materiałów z badań wokół kościoła, było odkrycie dwóch wspomnianych fragmentów okuć księgi. Bogato zdobione przedmioty, dekorowane motywami roślinnymi, a w przypadku zapięcia – także gotyckim napisem, zwróciły uwagę specjalistów znaczną zawartością cynku, sięgającą około 13%.

Ewelina Imiołczyk z Działu Archeologii MGB:

Wynik ten pozwala przypuszczać, że mamy tu do czynienia z jednymi z pierwszych prób wytwarzania mosiądzu na tym terenie lub też z importem przedmiotów z Niemiec, gdzie – między innymi w Kolonii – rozwijała się wówczas produkcja tego typu wyrobów. Zabytki te można datować na przełom XV i XVI wieku i wiązać z wysokim poziomem rzemiosła metalowego w tym okresie.

Zakupiony przez muzeum przenośny spektrometr XRF – jak wspomniano – umożliwia szybkie i bezinwazyjne analizy składu pierwiastkowego zabytków archeologicznych, co z kolei ma kluczowe znaczenie dla ich właściwego rozpoznania, dokumentacji i konserwacji.

Małgorzata Kapczyńska z Pracowni Konserwacji Zabytków Archeologicznych MGB:

Zakup urządzenia znacząco poszerza możliwości badawcze pracowni, zwłaszcza w kontekście trwających prac gabinetowych i laboratoryjnych nad zabytkami archeologicznymi odkrytymi podczas badań przy kościele św. Wojciecha w Bytomiu.

Wśród całego zespołu fragmentów ceramiki pozyskanych w trakcie badań szczególnie wyróżniają się barwne fragmenty kafli piecowych, a zwłaszcza egzemplarz przedstawiający św. Jerzego walczącego ze smokiem. Analiza tego zabytku wykazała, że został on pokryty glazurą ołowiową w kolorze miodowo-zielonym, co pozwala datować go na początek XVI wieku. Bezpośrednią analogią dla omawianego kafla jest zespół podobnych zabytków odkrytych na zamku w Chudowie.

Małgorzata Kapczyńska dodaje:

Zastosowanie spektrometru umożliwiło również identyfikację pierwiastków metali zawartych w analizowanych obiektach, w szczególności w bogatym zbiorze numizmatów, które w większości okazały się wykonane ze srebra.

Dotychczasowe wyniki analiz stanowią jedynie wstęp do dalszych, pogłębionych badań nad materiałami pozyskanymi w trakcie prac przy kościele św. Wojciecha w Bytomiu. Potwierdzają one, że badany obiekt i teren go otaczający kryją w sobie cenne świadectwa wysokiego poziomu rzemiosła artystycznego i metalurgicznego na przełomie XV i XVI wieku.

Ewelina Imiołczyk uzupełnia:

Odkrycia te otwierają nowe perspektywy badawcze, a dalsze analizy z pewnością dostarczą kolejnych informacji o życiu codziennym, kontaktach gospodarczych oraz tradycjach artystycznych Bytomia i regionu w dawnych czasach.

Prace gabinetowe i laboratoryjne zabytków archeologicznych pozyskanych w trakcie badań są możliwe dzięki zakupowi zrealizowanemu w ramach dofinansowania z programu rządowego „Wspieranie działań muzealnych” ze środków Funduszy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dzięki tym środkom Pracownia Konserwacji Zabytków Archeologicznych przy Muzeum Górnośląskim w Bytomiu wzbogaciła się o nowoczesny przenośny spektrometr fluorescencji rentgenowskiej (XRF). Urządzenie będzie także wykorzystywane w Dziale Konserwacji Sztuki MGB.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego