Czy Barbórka przetrwa w świecie bez kopalń? Do 2049 roku wszystkie kopalnie węgla na Górnym Śląsku mają zostać zamknięte, a więc od 2050 roku Barbórki w dotychczasowej formie już nie będzie. Ale czy to oznacza koniec tej niezwykłej tradycji? W środę 3 grudnia 2025 roku zapraszamy na spotkanie, podczas którego porozmawiamy o tym, czy Barbórka może zostać wpisana na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO, i jaką rolę odgrywa dziś w budowaniu świadomości kulturowej górników. Wykład to także okazja, aby dowiedzieć się, jak górnicy z różnych krajów walczą o zachowanie tradycji oraz wziąć udział w dyskusji o tym, jak świętowanie Barbórki może się rozwijać, nawet po zamknięciu kopalń. Gospodynią będzie dr Beata Piecha-van Schagen – koordynatorka międzynarodowego wniosku o wpisanie „Saint Barbara’s celebrations and traditions of miners” na listę UNESCO.
Do 2049 roku wszystkie kopalnie węgla na Górnym Śląsku mają zostać zamknięte, a więc od 2050 roku Barbórki nie będzie. To jest oczywiste, czyż nie? Czy świętowanie Barbórki zyska przychylność decydentów i zostanie wpisane na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości prowadzoną przez UNESCO? O tradycjach górniczych związanych z obchodzeniem Barbórki opowie dr Beata Piecha van Schagen, która jest koordynatorką prac nad wnioskiem wielonarodowym o wpisanie Saint Barbara’s celebrations and traditions of miners (Barbórki i tradycji górniczych; 2020-2024) na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości prowadzoną przez UNESCO.
Dużym sukcesem górników węgla kamiennego na Górnym Śląsku było wystąpienie o wpis „Barbórki górników węgla kamiennego na Górnym Śląsku” na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ale bezprecedensowym wydarzeniem będzie to, że, we współpracy z górnikami węgla z Dolnego Śląska, potomkami górników kruszcowych z Tarnowskich Gór, górnikami soli z Bochni i Wieliczki oraz górnikami z Austrii i Luksemburga, przygotowali wniosek o wpisanie „Barbórki i tradycji górniczych” Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości prowadzoną przez UNESCO na podstawie Konwencji w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku.
Z perspektywy wpisu na Krajową listę, a więc 7 lat, można śmiało powiedzieć, że Konwencja spełniła najważniejsze zadanie – górnicy stali się świadomi roli swojej korporacyjnej kultury, są z niej coraz bardziej dumni i potrafią o nią dbać. Coraz więcej instytucji kultury osadzonych na architektonicznych pozostałościach przemysłu wydobywczego świadomie wspiera grupy górnicze działające w miejscowościach, w których kopalnie zostały zlikwidowane, edukuje i popularyzuje górnicze dziedzictwo. W oczekiwaniu na decyzję o uznaniu Barbórki za dziedzictwo ludzkości zapraszamy na spotkanie, podczas którego porozmawiamy o przyszłości górniczego niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
W środę 3 grudnia 2025 roku o godzinie 17.00 zapraszamy na wykład dr Beaty Piechy-van Schagen poświęconym tej tematyce. Prelegentka niedawno dołączyła do zespołu Działu Historii MGB.
Dr Beata Piecha-van Schagen – historyk, absolwentka Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Zainteresowanie naukowe: historia kultury religijnej, historia kultury robotniczej, niematerialne dziedzictwo kulturowe społeczności (post)industrialnych, historia „from below”. Kierownik i uczestniczka projektów badawczych krajowych i międzynarodowych, m.in. „Narracje górnicze z terenu Zabrza” (Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, 2016), „Mów mi huto!” (Muzeum Hutnictwa w Chorzowie, 2020), „Rola Kościoła i stowarzyszeń lokalnych w upamiętnianiu narodowego dziedzictwa węgla kamiennego” (Uniwersytet Śląski w Katowicach, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 2024-2026). Autorka projektów edukacyjnych oraz służących ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego społeczności poprzemysłowych (Z Barbórką na ty!, Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, 2020). Koordynatorka działań związanych z wpisami Barbórki górników węgla kamiennego na Górnym Śląsku (2018) oraz Dnia Hutnika i tradycji hutniczych (2024) na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego (autorka wniosku). Koordynatorka prac nad wnioskiem wielonarodowym o wpisanie Saint Barbara’s celebrations and traditions of miners (Barbórki i tradycji górniczych; 2020-2024) na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości prowadzoną przez UNESCO. Autorka i redaktorka publikacji naukowych, m.in. Kult św. Barbary wśród górników węgla kamiennego na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku, Zabrze 2018, Wytatuowani Śląskiem. Górnośląska i górnicza tożsamość wyrażona tatuażem, Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach i Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, red. B. Piecha-van Schagen, Katowice-Zabrze 2021. Obecnie pracuje w Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”.
kiedy? 3 grudnia 2025 (środa), godz. 17.00
gdzie? sala Kolumnowa, ul. Wojciecha Korfantego 34, Bytom
wstęp? 4 zł